blog

Epigenetyka otyłości – jak życie płodowe i dzieciństwo programują metabolizm

 

Epigenetyka otyłości a życie płodowe – jak programuje się metabolizm?

Zastanawiasz się, jak epigenetyka otyłości wpływa na ludzki organizm? Czy ryzyko otyłości zaczyna się jeszcze przed narodzinami?Dlaczego dwie osoby posiadające podobne geny mogą przez całe życie różnić się masą ciała?Dlaczego dzieci kobiet chorujących na otyłość częściej same mają problemy z nadmierną masą ciała?Dlaczego sposób odżywiania matki, jej stan metaboliczny albo poziom stresu w ciąży mogą wpływać na zdrowie dziecka wiele lat później?

Odpowiedzi na te pytania dostarcza epigenetyka – jedna z najszybciej rozwijających się dziedzin współczesnej biologii i medycyny.

Jeszcze niedawno dominował pogląd, że DNA jest swego rodzaju niezmiennym planem organizmu.

Według tego uproszczonego modelu:

  • geny decydują o naszych cechach,
  • odziedziczony materiał genetyczny określa nasze możliwości,
  • niewiele możemy z tym zrobić.

Dzisiaj wiemy, że rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona.

Geny rzeczywiście mają ogromne znaczenie, ale nie działają w oderwaniu od środowiska.

To, czy określone geny będą bardziej lub mniej aktywne, może zależeć między innymi od:

  • sposobu odżywiania,
  • aktywności fizycznej,
  • stresu,
  • snu,
  • hormonów,
  • stanu zapalnego,
  • warunków panujących w życiu płodowym.

Właśnie dlatego coraz częściej mówi się, że ryzyko otyłości może kształtować się jeszcze przed narodzinami dziecka.

Nie oznacza to jednak, że los człowieka jest zapisany z góry.

Epigenetyka nie mówi o przeznaczeniu.

Mówi o zwiększonej podatności, która może być później wzmacniana albo ograniczana przez środowisko.

Infografika ilustrująca zagadnienie, jakim jest epigenetyka otyłości oraz programowanie metabolizmu w dzieciństwie.
Infografika: Epigenetyka otyłości – jak życie płodowe i dzieciństwo programują metabolizm.

Czym jest epigenetyka otyłości i jak zmienia nasze geny?

Najprościej mówiąc:

epigenetyka otyłości bada mechanizmy regulujące aktywność genów bez zmiany samej sekwencji DNA.

Można to porównać do książki kucharskiej.

DNA jest książką zawierającą wszystkie przepisy.

Epigenetyka otyłości decyduje natomiast:

  • które przepisy zostaną otwarte,
  • które będą czytane częściej,
  • które pozostaną zamknięte,
  • z jak intensywnością będą wykorzystywane.

Treść książki pozostaje taka sama.

Zmienia się sposób korzystania z niej.

To właśnie dlatego dwie osoby posiadające bardzo podobny materiał genetyczny mogą funkcjonować zupełnie inaczej pod względem:

  • metabolizmu,
  • regulacji apetytu,
  • reakcji na środowisko,
  • ryzyka chorób.

Geny są planem, ale epigenetyka decyduje o sposobie realizacji

Przez wiele lat genetykę przedstawiano jako coś w rodzaju instrukcji obsługi organizmu.

Dzisiaj wiemy, że geny przypominają raczej ogromną bibliotekę informacji.

Komórka nie korzysta jednocześnie ze wszystkich dostępnych instrukcji.

Musi „decydować”:

  • które geny aktywować,
  • które wyciszyć,
  • kiedy je uruchomić,
  • jak długo mają działać.

Na te decyzje wpływają sygnały płynące ze środowiska.

Szczególnie ważne są okresy intensywnego rozwoju:

  • życie płodowe,
  • pierwsze miesiące życia,
  • pierwsze lata dzieciństwa.

To wtedy organizm jest najbardziej plastyczny i najbardziej podatny na wpływy środowiskowe.

Czy epigenetyka otyłości zmienia DNA?

Nie.

To jedno z najważniejszych rozróżnień.

Epigenetyka otyłości:

❌ nie zmienia kolejności nukleotydów w DNA,
❌ nie tworzy nowych genów,
❌ nie powoduje klasycznych mutacji.

Zmienia natomiast sposób, w jaki informacja genetyczna jest wykorzystywana.

Można powiedzieć:

DNA pozostaje tym samym tekstem, ale zmienia się sposób jego odczytywania.

Dobrym przykładem są badania bliźniąt jednojajowych.

Takie osoby mają niemal identyczny materiał genetyczny.

Jednak wraz z wiekiem ich profile epigenetyczne mogą coraz bardziej się różnić.

Wpływają na to:

  • dieta,
  • aktywność fizyczna,
  • stres,
  • choroby,
  • środowisko życia.

Dlatego bliźnięta jednojajowe, mimo identycznych genów, mogą różnić się ryzykiem rozwoju wielu chorób.

Jak działają mechanizmy epigenetyczne?

Epigenetyka otyłości obejmuje wiele skomplikowanych procesów.

Najlepiej poznane są trzy główne mechanizmy:

1. Metylacja DNA

Metylacja DNA polega na przyłączaniu niewielkich grup chemicznych do określonych fragmentów DNA.

W uproszczeniu:

  • większa metylacja często zmniejsza aktywność genu,
  • mniejsza metylacja może zwiększać jego aktywność.

Nie jest to jednak absolutna zasada.

Efekt zależy od:

  • miejsca występowania zmiany,
  • konkretnego genu,
  • rodzaju komórki.

Metylacja może wpływać na geny związane między innymi z:

  • gospodarką energetyczną,
  • magazynowaniem tłuszczu,
  • wrażliwością insulinową,
  • stanem zapalnym,
  • regulacją apetytu.

2. Modyfikacje histonów

DNA w komórce nie występuje jako luźna nić.

Jest nawinięte na specjalne białka zwane: histonami.

Można je porównać do szpul, na które nawinięta jest bardzo długa nić.

Jeżeli DNA jest mocno upakowane:

  • gen jest trudniej dostępny,
  • jego aktywność może być ograniczona.

Jeżeli struktura jest bardziej rozluźniona:

  • komórka łatwiej odczytuje dany fragment DNA.

Dzięki temu organizm może bardzo precyzyjnie regulować działanie genów.

3. MikroRNA

MikroRNA (miRNA) to krótkie cząsteczki RNA, które regulują produkcję białek.

Można je porównać do regulatora głośności.

Nie wyłączają genu całkowicie.

Mogą jednak zmniejszać ilość produkowanego białka.

Badania wskazują, że mikroRNA mogą uczestniczyć w regulacji:

  • rozwoju komórek tłuszczowych,
  • apetytu,
  • metabolizmu glukozy,
  • gospodarki lipidowej,
  • procesów zapalnych.

Dlaczego życie płodowe jest tak ważne?

Rozwijający się płód nie jest biernym odbiorcą środowiska.

Nieustannie otrzymuje informacje dotyczące warunków, w których rozwija się matka.

Docierają do niego między innymi sygnały dotyczące:

  • dostępności energii,
  • poziomu glukozy,
  • insuliny,
  • hormonów stresu,
  • tlenu,
  • składników odżywczych.

Na ich podstawie organizm rozwijającego się dziecka dostosowuje swoje funkcjonowanie.

To mechanizm, który przez tysiące lat ewolucji zwiększał szanse przeżycia.

Problem pojawia się wtedy, gdy środowisko przewidywane przed narodzeniem różni się od tego, w którym dziecko później żyje.

Przykład:

Płód rozwijający się w warunkach niedoboru energii może „przygotować się” do oszczędnego gospodarowania zasobami.

Jeżeli po narodzinach trafia do świata:

  • łatwo dostępnej żywności,
  • nadmiaru kalorii,
  • małej aktywności fizycznej,

te same mechanizmy mogą zwiększać ryzyko otyłości.

To właśnie jest podstawą koncepcji: programowania metabolicznego.

Hipoteza Barkera – jak warunki w życiu płodowym mogą wpływać na zdrowie dorosłego człowieka?

Jedną z najważniejszych koncepcji, która zmieniła sposób myślenia o rozwoju chorób przewlekłych, jest tak zwana: hipoteza programowania płodowego Davida Barkera.

Barker i jego współpracownicy zauważyli, że osoby urodzone z niską masą urodzeniową częściej w późniejszym życiu rozwijały:

  • chorobę wieńcową,
  • nadciśnienie,
  • cukrzycę typu 2,
  • zaburzenia metaboliczne.

Początkowo wydawało się zaskakujące, że warunki panujące przed narodzinami mogą wpływać na ryzyko chorób pojawiających się kilkadziesiąt lat później.

Dzisiaj wiemy, że organizm płodu nie rozwija się w izolacji.

Otrzymuje informacje dotyczące środowiska, w którym prawdopodobnie będzie funkcjonował po narodzinach.

Jeżeli podczas życia płodowego występują określone warunki, organizm może dostosowywać:

  • metabolizm,
  • gospodarkę hormonalną,
  • sposób magazynowania energii,
  • reakcję na dostępność pokarmu.

Mechanizm ten nazywany jest: programowaniem metabolicznym.

Dlaczego programowanie płodowe mogło być korzystne ewolucyjnie?

Z perspektywy ewolucji taki mechanizm miał sens.

Jeżeli płód rozwijał się w środowisku, w którym energii było mało, bardziej korzystne mogły być cechy takie jak:

  • oszczędne wykorzystanie kalorii,
  • efektywne magazynowanie energii,
  • większa odporność na okresy niedoboru pożywienia.

Problem pojawia się wtedy, gdy przewidywania organizmu okazują się błędne.

Przykład:

Płód rozwija się w warunkach ograniczonej podaży energii.

Organizm „programuje się” na życie w środowisku, w którym jedzenia może brakować.

Po narodzinach dziecko trafia jednak do świata:

  • łatwo dostępnych kalorii,
  • dużych porcji,
  • żywności wysoko przetworzonej,
  • małej aktywności fizycznej.

Wtedy mechanizmy, które miały chronić przed głodem, mogą zwiększać ryzyko:

  • nadmiernego przyrostu masy ciała,
  • insulinooporności,
  • zaburzeń metabolicznych.

Otyłość matki a ryzyko otyłości u dziecka

Jednym z najlepiej poznanych czynników związanych z przyszłym ryzykiem metabolicznym dziecka jest stan zdrowia matki przed i podczas ciąży.

Otyłość matki może wpływać na rozwój dziecka poprzez wiele mechanizmów.

Znaczenie mają między innymi:

  • zwiększony stan zapalny,
  • zaburzenia gospodarki glukozowo-insulinowej,
  • podwyższone stężenie wolnych kwasów tłuszczowych,
  • zmienione środowisko hormonalne.

Organizm rozwijającego się dziecka otrzymuje wtedy inne sygnały metaboliczne.

Może to wpływać na:

  • rozwój tkanki tłuszczowej,
  • regulację apetytu,
  • metabolizm glukozy,
  • działanie osi hormonalnych.

W badaniach obserwuje się, że dzieci kobiet z otyłością częściej mają większą masę urodzeniową oraz większe ryzyko nadmiernej masy ciała w późniejszym życiu.

Nie oznacza to jednak prostego dziedziczenia „otyłości”.

Znaczenie mają jednocześnie:

  • geny przekazane dziecku,
  • środowisko rodzinne,
  • sposób żywienia,
  • aktywność fizyczna,
  • nawyki kształtowane po narodzinach.

Cukrzyca ciążowa – ważny czynnik ryzyka

Szczególnym przykładem wpływu środowiska prenatalnego jest: cukrzyca ciążowa.

W jej przebiegu dziecko jest narażone na wyższe stężenia:

  • glukozy,
  • insuliny.

Insulina jest hormonem anabolicznym.

W okresie rozwoju płodowego może wpływać na:

  • wzrost organizmu,
  • rozwój tkanki tłuszczowej,
  • gospodarkę energetyczną.

Dzieci matek z cukrzycą ciążową mają zwiększone ryzyko:

  • nadwagi,
  • otyłości,
  • zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Ponownie — nie jest to przeznaczenie.

Jest to zwiększona podatność, która może być modyfikowana przez późniejsze środowisko życia.

Stres matki w ciąży a rozwój metabolizmu dziecka

Kolejnym obszarem badań jest wpływ przewlekłego stresu podczas ciąży.

Silny lub długotrwały stres może wpływać na:

  • poziom kortyzolu,
  • funkcjonowanie osi podwzgórze–przysadka–nadnercza,
  • rozwój układu nerwowego dziecka.

Kortyzol może przechodzić przez łożysko w ograniczonym zakresie, a organizm matki wpływa również na środowisko hormonalne płodu.

Badania sugerują, że przewlekły stres prenatalny może być związany ze zwiększonym ryzykiem:

  • zaburzeń regulacji emocji,
  • problemów metabolicznych,
  • zmian w sposobie reagowania na stres.

Mechanizmy te prawdopodobnie częściowo obejmują zmiany epigenetyczne.

Pierwsze 1000 dni życia – okres największej plastyczności

W kontekście epigenetyki szczególne znaczenie ma okres określany jako: pierwsze 1000 dni życia.

Obejmuje on:

  • około 270 dni ciąży,
  • pierwszy rok życia,
  • drugi rok życia.

To czas niezwykle intensywnego rozwoju:

  • mózgu,
  • układu odpornościowego,
  • metabolizmu,
  • mikrobioty jelitowej,
  • regulacji apetytu.

W tym okresie organizm jest wyjątkowo podatny na wpływy środowiskowe.

Znaczenie mają:

  • sposób żywienia,
  • jakość snu,
  • aktywność,
  • kontakt z toksynami,
  • stres,
  • rozwój prawidłowych nawyków.

Karmienie piersią a programowanie metaboliczne

Karmienie piersią jest jednym z czynników, które mogą wpływać na późniejsze zdrowie metaboliczne dziecka.

Mleko matki zawiera nie tylko energię i składniki odżywcze.

Znajdują się w nim również:

  • hormony,
  • czynniki wzrostu,
  • składniki wpływające na rozwój odporności,
  • substancje wspierające rozwój mikrobioty.

Badania sugerują, że karmienie piersią może być związane z nieco niższym ryzykiem otyłości w późniejszym życiu.

Efekt ten nie jest jednak ogromny i zależy od wielu czynników.

Najważniejsze pozostaje całościowe środowisko:

  • sposób żywienia,
  • aktywność,
  • sen,
  • relacja z jedzeniem.

Mikrobiota jelitowa a epigenetyka – jak bakterie mogą wpływać na metabolizm?

W ostatnich latach naukowcy coraz częściej zwracają uwagę na jeszcze jeden element układanki związanej z otyłością: mikrobiotę jelitową.

W naszych jelitach żyją biliony mikroorganizmów tworzących niezwykle złożony ekosystem.

Nie są one jedynie „pasażerami” przewodu pokarmowego.

Wpływają między innymi na:

  • trawienie,
  • odporność,
  • metabolizm,
  • stan zapalny,
  • komunikację między jelitami a mózgiem.

Coraz więcej badań wskazuje, że mikrobiota może również oddziaływać na mechanizmy epigenetyczne.

Oznacza to, że bakterie jelitowe mogą wpływać na to, jak aktywowane są określone geny.

Oś jelita–mózg–metabolizm

Jelita i mózg pozostają w stałej komunikacji.

Ta dwukierunkowa sieć nazywana jest: osią jelitowo-mózgową.

Informacje przekazywane są między innymi poprzez:

  • nerw błędny,
  • hormony jelitowe,
  • układ odpornościowy,
  • metabolity produkowane przez bakterie.

Mikrobiota może wpływać na regulację:

  • apetytu,
  • uczucia sytości,
  • reakcji na stres,
  • preferencji żywieniowych.

Jest to jeden z powodów, dla których coraz częściej mówi się o połączeniu: jelita – mózg – zachowania żywieniowe.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe – ważne produkty bakterii jelitowych

Jednym z najważniejszych sposobów oddziaływania mikrobioty na organizm jest produkcja: krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA).

Powstają one podczas fermentacji błonnika pokarmowego przez bakterie jelitowe.

Najważniejsze z nich to:

  • maślan,
  • propionian,
  • octan.

Substancje te mogą wpływać na:

  • metabolizm glukozy,
  • gospodarkę lipidową,
  • działanie układu odpornościowego,
  • uczucie sytości.

Maślan jest szczególnie interesujący, ponieważ wpływa również na aktywność enzymów regulujących strukturę chromatyny.

W ten sposób może pośrednio oddziaływać na mechanizmy epigenetyczne.

Dieta może zmieniać mikrobiotę

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na skład bakterii jelitowych jest sposób żywienia.

Dieta bogata w:

  • warzywa,
  • owoce,
  • rośliny strączkowe,
  • produkty pełnoziarniste,
  • różnorodne źródła błonnika,

sprzyja większej różnorodności mikrobioty.

Natomiast dieta oparta głównie na:

  • żywności ultraprzetworzonej,
  • dużej ilości cukrów prostych,
  • małej ilości błonnika,

może prowadzić do zmniejszenia różnorodności bakterii.

Nie oznacza to, że istnieje jedna „idealna mikrobiota”.

Każdy człowiek ma indywidualny skład mikroorganizmów.

Znaczenie ma przede wszystkim:

  • różnorodność,
  • stabilność,
  • odpowiednie środowisko dla korzystnych bakterii.

Czy mikrobiota może powodować otyłość?

To pytanie często pojawia się w mediach.

Odpowiedź wymaga ostrożności.

Nie możemy powiedzieć: „konkretna bakteria powoduje otyłość”.

Otyłość jest chorobą wieloczynnikową.

Mikrobiota jest jednym z elementów układanki obok:

  • genów,
  • hormonów,
  • środowiska,
  • zachowań,
  • aktywności fizycznej.

Badania pokazują jednak, że u osób z otyłością często obserwuje się różnice w składzie mikrobioty.

Nie wiadomo jeszcze w pełni, czy:

  • zmieniona mikrobiota sprzyja otyłości,
  • czy otyłość i dieta zmieniają mikrobiotę.

Prawdopodobnie działa tu mechanizm dwukierunkowy.

Sen i stres – epigenetyczne regulatory metabolizmu

Epigenetyka otyłości pokazuje, że organizm nieustannie reaguje na warunki życia.

Jednymi z najważniejszych sygnałów środowiskowych są:

  • sen,
  • stres,
  • rytm dobowy.

Niedobór snu a masa ciała

Sen wpływa na wiele procesów związanych z regulacją masy ciała.

Jego niedobór może zaburzać:

  • działanie leptyny,
  • poziom greliny,
  • kontrolę apetytu,
  • wrażliwość insulinową.

Osoby śpiące zbyt krótko częściej:

  • odczuwają większy głód,
  • wybierają bardziej kaloryczne produkty,
  • mają większą skłonność do podjadania.

U dzieci znaczenie snu jest jeszcze większe, ponieważ organizm intensywnie się rozwija.

Przewlekły stres i programowanie metaboliczne

Stres jest naturalną reakcją organizmu.

Problemem staje się wtedy, gdy jest:

  • przewlekły,
  • intensywny,
  • pozbawiony okresów regeneracji.

Długotrwały stres wpływa na:

  • kortyzol,
  • układ odpornościowy,
  • metabolizm,
  • zachowania żywieniowe.

Może zwiększać ryzyko:

  • jedzenia emocjonalnego,
  • wyboru produktów wysokokalorycznych,
  • zaburzeń snu.

Mechanizmy epigenetyczne mogą być jednym ze sposobów, dzięki którym organizm „zapamiętuje” długotrwałe warunki stresowe.

Czy zmiany epigenetyczne można odwrócić?

To jedno z najważniejszych pytań praktycznych.

Przez wiele lat epigenetykę kojarzono z czymś trwałym.

Dzisiaj wiemy, że wiele zmian epigenetycznych jest: dynamicznych.

Oznacza to, że mogą zmieniać się pod wpływem środowiska.

Znaczenie mają między innymi:

  • aktywność fizyczna,
  • dieta,
  • sen,
  • redukcja stresu,
  • poprawa metabolizmu.

Nie oznacza to, że można całkowicie „wymazać” wszystkie wpływy z przeszłości.

Ale oznacza, że organizm zachowuje zdolność adaptacji.

Aktywność fizyczna jako sygnał epigenetyczny

Ruch wpływa nie tylko na spalanie kalorii.

Regularna aktywność może zmieniać:

  • ekspresję genów w mięśniach,
  • funkcjonowanie mitochondriów,
  • metabolizm glukozy,
  • wrażliwość insulinową.

To jeden z przykładów pokazujących, że styl życia może wpływać na sposób działania organizmu nawet na poziomie komórkowym.

Co to oznacza dla leczenia otyłości?

Wiedza o epigenetyce zmienia sposób myślenia o terapii.

Nie chodzi już tylko o pytanie: „Ile kalorii ktoś je?”

Coraz częściej pytamy:

  • jakie mechanizmy regulują apetyt?
  • jakie doświadczenia wpłynęły na zachowania?
  • jakie czynniki biologiczne utrudniają zmianę?
  • jakie środowisko pozwoli utrzymać efekt?

Skuteczne leczenie otyłości wymaga spojrzenia na człowieka całościowo:

  • biologicznie,
  • psychologicznie,
  • środowiskowo.

Chcesz lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za trudnościami z jedzeniem?

Sama wiedza o zdrowym odżywianiu często nie wystarcza.

Wiele osób zna zasady, ale problem pojawia się wtedy, gdy działają:

  • stres,
  • emocje,
  • automatyczne nawyki,
  • silne zachcianki,
  • utrwalone schematy.

W moim programie pokazuję, jak pracować nad trwałą zmianą zachowań związanych z jedzeniem.

Dowiesz się między innymi:

  • jak rozpoznawać mechanizmy prowadzące do przejadania,
  • jak ograniczać jedzenie emocjonalne,
  • jak budować nowe nawyki,
  • jak odzyskać większą kontrolę nad jedzeniem.

➡️ https://codobrzewiedziec.pl/objadanie

Podsumowanie – epigenetyka otyłości. Czy nasze geny decydują o masie ciała?

Przez wiele lat otyłość była postrzegana przede wszystkim jako efekt indywidualnych wyborów.

Dzisiaj wiemy, że jest to znacznie bardziej złożona choroba.

Na rozwój otyłości wpływają:

  • geny,
  • środowisko,
  • sposób odżywiania,
  • aktywność fizyczna,
  • sen,
  • stres,
  • doświadczenia z okresu życia płodowego i dzieciństwa.

Epigenetyka pokazuje, że między genami a środowiskiem istnieje ciągła komunikacja.

Geny nie działają jak niezmienny wyrok.

Są raczej zestawem możliwości, których aktywność może być modyfikowana przez warunki życia.

Najważniejsze wnioski

1. Ryzyko otyłości może kształtować się jeszcze przed narodzinami

Okres ciąży jest jednym z najważniejszych etapów programowania metabolicznego.

Na rozwój dziecka mogą wpływać między innymi:

  • stan odżywienia matki,
  • otyłość,
  • cukrzyca ciążowa,
  • przewlekły stres,
  • poziom aktywności.

Środowisko prenatalne może wpływać na późniejszą regulację:

  • apetytu,
  • metabolizmu,
  • gospodarki energetycznej.

2. Epigenetyka otyłości nie zmienia DNA, ale wpływa na jego działanie

Mechanizmy epigenetyczne regulują:

  • które geny są aktywne,
  • jak intensywnie działają,
  • kiedy są uruchamiane.

Najważniejsze mechanizmy obejmują:

  • metylację DNA,
  • modyfikacje histonów,
  • działanie mikroRNA.

3. Pierwsze 1000 dni życia to wyjątkowy okres rozwoju

Ciąża i pierwsze dwa lata życia są okresem szczególnej plastyczności organizmu.

W tym czasie kształtują się między innymi:

  • metabolizm,
  • mikrobiota jelitowa,
  • regulacja apetytu,
  • odporność,
  • sposób reagowania na środowisko.

Dlatego działania profilaktyczne powinny zaczynać się bardzo wcześnie.

4. Geny zwiększają podatność, ale nie przesądzają o chorobie

Posiadanie predyspozycji genetycznej nie oznacza, że otyłość musi się rozwinąć.

Środowisko może:

  • zwiększać ryzyko,
  • albo częściowo ograniczać wpływ predyspozycji.

Znaczenie mają między innymi:

  • regularny ruch,
  • odpowiednia dieta,
  • sen,
  • redukcja stresu,
  • zdrowe nawyki.

5. Mikrobiota jelitowa jest częścią układanki

Bakterie jelitowe wpływają na:

  • metabolizm,
  • odporność,
  • komunikację jelita–mózg,
  • produkcję metabolitów.

Nie istnieje jednak jedna „bakteria otyłości”.

Mikrobiota jest jednym z wielu elementów wpływających na zdrowie metaboliczne.

6. Zmiany epigenetyczne mogą być dynamiczne

Jednym z najważniejszych odkryć jest to, że epigenetyka nie oznacza trwałego przeznaczenia.

Organizm cały czas reaguje na środowisko.

Pozytywne zmiany stylu życia mogą wpływać na:

  • metabolizm,
  • działanie hormonów,
  • wrażliwość insulinową,
  • stan zapalny.

FAQ – najczęstsze pytania o epigenetykę i otyłość

Czy dziecko matki z otyłością na pewno będzie miało otyłość?

Nie.

Ryzyko może być większe, ale nie jest to przeznaczenie.

Znaczenie mają również:

  • środowisko po urodzeniu,
  • sposób żywienia,
  • aktywność,
  • sen,
  • nawyki rodzinne.

Czy można „wyłączyć geny otyłości”?

Nie można zmienić odziedziczonego DNA.

Można jednak wpływać na sposób funkcjonowania organizmu poprzez:

  • styl życia,
  • leczenie,
  • zmianę środowiska.

Czy epigenetyka oznacza, że wszystko zależy od stylu życia?

Nie.

To również byłoby uproszczenie.

Epigenetyka otyłości pokazuje połączenie między:

  • biologią,
  • środowiskiem,
  • doświadczeniami.

Nie oznacza, że każda osoba ma pełną kontrolę nad swoją masą ciała.

Czy stres może wpływać na ryzyko otyłości?

Tak.

Przewlekły stres może oddziaływać na:

  • hormony,
  • apetyt,
  • sen,
  • zachowania żywieniowe.

Może również wpływać na mechanizmy regulacji genów.

Czy poprawa stylu życia może zmienić epigenetykę?

Tak, część zmian epigenetycznych jest dynamiczna.

Aktywność fizyczna, dieta, sen i ograniczenie stresu mogą wpływać na sposób działania organizmu.

Co epigenetyka zmienia w rozumieniu otyłości?

Najważniejsza zmiana polega na odejściu od dwóch skrajnych poglądów:

❌ „Otyłość to tylko kwestia silnej woli.”
oraz
❌ „Otyłość jest całkowicie zapisana w genach.”

Prawda znajduje się pomiędzy nimi.

Otyłość jest wynikiem: interakcji biologii człowieka i środowiska, w którym żyje.

Rozumienie tych mechanizmów pozwala lepiej projektować profilaktykę i leczenie.

Nie chodzi już tylko o pytanie: „Dlaczego ktoś przytył?”

Ale również:

  • jakie mechanizmy biologiczne działają?
  • jakie doświadczenia wpłynęły na organizm?
  • jakie zmiany środowiska mogą pomóc?

Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć psychologiczne mechanizmy jedzenia i nauczyć się budować trwałe nawyki żywieniowe, umów się ze mną na konsultację online:

+48608339469

albo skorzystaj z mojego kursu:

O autorze: Patryk Reimisz – psycholog, psychodietetyk i neurobiolog. Specjalizuje się w kompleksowym wsparciu osób z nadwagą, otyłością oraz problemami z przejadaniem się, łącząc wiedzę z zakresu psychologii, neurobiologii i nauk o żywieniu. Autor książek oraz programów terapeutycznych pomagających w budowaniu trwałych nawyków i odzyskiwaniu równowagi metabolicznej. Więcej informacji znajdziesz na stronie patrykreimisz.pl.

Czytaj dalej

Bibliografia

  1. Barker DJP. The developmental origins of adult disease. Journal of the American College of Nutrition.
  2. Gluckman PD, Hanson MA. Developmental Origins of Health and Disease.
  3. Waterland RA, Michels KB. Epigenetic epidemiology of obesity.
  4. Ordovás JM, Smith CE. Epigenetics and cardiovascular disease.
  5. Lillycrop KA. Effect of maternal diet on the epigenome: implications for human metabolic disease.
  6. World Health Organization. Obesity and overweight – Fact sheet.
  7. NCD Risk Factor Collaboration. Worldwide trends in underweight and obesity from 1990 to 2022. The Lancet.