blog

Jak pokonać napadowe objadanie? (7 prostych kroków)



„To już ostatni raz…”

Wieczorem obiecujesz sobie, że zjesz tylko jedną kostkę czekolady. Kilkanaście minut później opakowanie jest puste. Potem dochodzą chipsy, kanapki albo lody. W końcu pojawia się dobrze znane uczucie: wstyd, poczucie porażki i myśl: *„Co jest ze mną nie tak?”*


Jeśli taki scenariusz powtarza się regularnie, bardzo możliwe, że problem wcale nie polega na braku silnej woli.

Napadowe objadanie (BED – Binge Eating Disorder) jest bowiem uznanym zaburzeniem odżywiania. Dotyka ono milionów osób na całym świecie i może występować zarówno u osób z nadwagą, jak i z prawidłową masą ciała.

Co najważniejsze – jest to problem, z którego można skutecznie wyjść.

Czym właściwie jest napadowe objadanie?

Napadowe objadanie polega na powtarzających się epizodach spożywania bardzo dużych ilości jedzenia, którym towarzyszy poczucie utraty kontroli. Osoby z BED często opisują to w podobny sposób:


  • „Jakbym przez chwilę przestał myśleć.”
  • „Nie potrafię się zatrzymać, nawet kiedy już nie jestem głodny.”
  • „Wiem, że chcę przestać, ale nie potrafię.”

Po napadzie zwykle pojawia się poczucie winy, wstyd i obietnica, że „od jutra wszystko będzie inaczej”. Jedniaż to właśnie tutaj zaczyna się błędne koło.

Jak wygląda mechanizm napadowego objadania?

Infografika ilustrująca cykl napadowego objadania się. Pośrodku znajduje się napis "CYKL NAPADOWEGO OBJADANIA". Wokół niego, ułożone w okrąg i połączone strzałkami, pokazano 8 ponumerowanych etapów: 1. STRES / EMOCJE, 2. NAPIĘCIE ROŚNIE, 3. OBJADANIE SIĘ, 4. CHWILOWA ULGA, 5. WSTYD I POCZUCIE WINY, 6. „OD JUTRA DIETA”, 7. RESTRYKCJE, 8. JESZCZE WIĘKSZE NAPIĘCIE. Każdy etap ma przypisaną ikonę i krótki opis. Na dole znajduje się sekcja "CO PODTRZYMUJE TEN CYKL?" z czterema elementami: EMOCJE, MÓZG, RESTRYKCJE, NAWYKI, MYŚLENIE, każdy z ikoną i opisem.
8 etapów cyklu napadowego objadania się oraz czynniki, które go podtrzymują.

Większość osób myśli, że problemem jest samo jedzenie. Tymczasem okazuje się, że jedzenie stanowi najczęściej ostatnie ogniwo całego procesu.

Zazwyczaj cały schemat zamyka się w 7 powtarzalnych krokach:

1
Pojawia się stres, smutek lub silne napięcie emocjonalne.
2
Trudne emocje stopniowo narastają, stając się nie do zniesienia.
3
Sięgnięcie po jedzenie przynosi natychmiastową, chwilową ulgę.
4
Napięcie psychiczne na moment drastycznie spada.
5
Pojawia się poczucie winy, wstyd i silne wyrzuty sumienia.
6
Pojawia się decyzja o kolejnej restrykcyjnej diecie lub ograniczeniach.
7
Napięcie wywołane restrykcjami znów rośnie i cały cykl zaczyna się od początku.

W rezultacie to właśnie ten mechanizm sprawia, że wiele osób od lat tkwi w tym samym, niszczącym schemacie.

Dlaczego dochodzi do napadów objadania?

Nie istnieje jedna, konkretna przyczyna BED. Ponadto warto pamiętać, że to efekt współdziałania kilku mechanizmów, które wzajemnie się napędzają.


1. Jedzenie staje się sposobem radzenia sobie z emocjami

Każdy z nas reguluje emocje na różne sposoby. Jedni idą pobiegać, inni rozmawiają z bliskimi, a jeszcze inni oglądają ulubiony serial.

Niestety, dla osób z BED taką funkcję często zaczyna pełnić jedzenie. Przykładowo, po ciężkim dniu pracy pojawia się myśl: „Należy mi się coś dobrego”. Kiedy indziej, w wyniku kłótni, myślisz: „Muszę się uspokoić”. Z kolei po wyjątkowo stresujących wydarzeniach uciekasz w schemat: „Chociaż przez chwilę chcę o tym nie myśleć”.

Oczywiście główny problem polega na tym, że ulga rzeczywiście się pojawia — ale tylko na bardzo krótko.

2. Mózg szybko uczy się tego rozwiązania

Nasz mózg uwielbia wszystko, co szybko i skutecznie zmniejsza napięcie. Smaczne jedzenie aktywuje układ nagrody i powoduje gwałtowne wydzielanie dopaminy.

Dzięki temu przez chwilę czujemy się po prostu lepiej. W konsekwencji mózg błyskawicznie zapamiętuje prostą zależność: stres → jedzenie → ulga.

Im częściej ten schemat się powtarza, tym bardziej staje się automatyczny. Dlatego też po pewnym czasie nie trzeba już nawet świadomie podejmować decyzji, ponieważ organizm sam podpowiada najszybsze rozwiązanie.

3. Paradoks diet – restrykcje napędzają napady

To jeden z najlepiej udokumentowanych mechanizmów w psychodietetyce. Przede wszystkim warto zauważyć, że po napadzie wiele osób postanawia wprowadzić radykalne restrykcje, takie jak:

  • Od jutra żadnych słodyczy.
  • Tylko 1200 kcal.
  • Zero pieczywa.
  • Żadnych przekąsek.

Na pierwszy rzut oka brzmi to bardzo rozsądnie. Jednakże restrykcje drastycznie zwiększają napięcie psychiczne. Im więcej zakazów sobie narzucasz, tym więcej myślisz o jedzeniu.

W końcu nieuchronnie pojawia się moment słabości. Wystarczy wtedy jeden mały baton i uruchamia się dobrze znane myślenie: „Skoro już złamałem dietę, to i tak wszystko stracone”. W rezultacie kolejny napad objadania staje się jeszcze większy.

4. Z czasem objadanie staje się silnym nawykiem

Bliska perspektywa na rękę osoby (prawdopodobnie męską), która wyciąga dłoń w stronę wnętrza otwartej lodówki w ciemnym pomieszczeniu. Światło z lodówki oświetla dłoń i zawartość półek – widać pojemniki, słoiki i owoce. Scena sugeruje nocne podjadanie.
Kiedy lodówka staje się jedynym źródłem ukojenia w stresujące wieczory

Navyki nie wymagają od nas świadomego myślenia. Jeżeli przez wiele miesięcy lub lat wieczorne siedzenie przed telewizorem oznaczało podjadanie, mózg zaczyna traktować oba te zachowania jako nierozłączne.

W tym miejscu warto przeanalizować prosty ciąg: Wieczór → Kanapa → Serial → Jedzenie.

Podnie działa silny stres, nuda czy samotność. Z tego powodu tak wiele osób powtarza później: „Nawet nie zauważyłem, kiedy otworzyłem lodówkę”.

5. Myślenie „wszystko albo nic”

Osoby z BED bardzo często stawiają sobie nierealistyczne wymagania. W ich świecie albo dieta jest idealna, albo jest całkowicie zepsuta i nie ma tam miejsca na żadne potknięcia.

Tymczasem pojedyncze ciastko nigdy nie przekreśla całego zdrowego odżywiania. Niestety, to właśnie przekonanie „i tak już wszystko stracone” sprawia, że niewielkie odstępstwo zamienia się w wielogodzinny napad objadania.

Dlaczego silna wola zwykle nie wystarcza?

To jedno z największych nieporozumień dotyczących napadowego objadania. Gdyby problem dotyczył wyłącznie silnej woli, większość osób poradziłaby sobie z nim po pierwszym mocnym postanowieniu.

Jednak BED to niezwykle złożone zjawisko, które obejmuje jednocześnie:

  • Emocje i trudność z ich regulacją,
  • Automatyczne, głęboko wyryte nawyki,
  • Silną aktywację układu nagrody w mózgu,
  • Czarno-biały sposób myślenia,
  • Biologiczne reakcje na przewlekły stres.

Właśnie dlatego samotna walka z samym jedzeniem najczęściej kończy się kolejnym, bolesnym niepowodzeniem.

Czy można trwale wyleczyć napadowe objadanie?

Niewątpliwie tak. Badania pokazują, że odpowiednie leczenie pozwala znacząco zmniejszyć objawy, a u wielu osób prowadzi do trwałej remisji. Co najważniejsze, nowoczesna terapia nie skupia się wyłącznie na jedzeniu, ale pracuje nad całym mechanizmem.

  • ✔ Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) To najlepiej przebadana metoda leczenia BED. Pomaga ona skutecznie rozpoznawać automatyczne myśli i stopniowo odzyskiwać kontrolę.
  • ✔ Nauka regulacji emocji Jeżeli jedzenie stało się sposobem na stres, warto znaleźć inne strategie. Chodzi o to, żeby jedzenie przestało być jedynym narzędziem.
  • ✔ Rezygnacja z restrykcyjnych diet Paradoksalnie wiele osób zaczyna odzyskiwać kontrolę dopiero wtedy, gdy przestaje dzielić produkty na „dozwolone” i „zakazane”.
  • ✔ Zmiana codziennych nawyków Nie wystarczy powiedzieć sobie: „nie będę się objadać”. Znacznie skuteczniejsze jest stałe zmienianie sytuacji, które uruchamiają cały schemat.

Co zrobić bezpośrednio po napadzie objadania?

To moment, w którym wiele osób popełnia największy błąd. Po napadzie pojawia się bowiem silna pokusa, żeby podjąć radykalne i bardzo szkodliwe kroki, takie jak głodówki czy wycieńczające treningi.

Choć wydaje się to logiczne, w praktyce najczęściej tylko napędza kolejny epizod. Zamiast tego znacznie lepszym rozwiązaniem jest:

  1. zaakceptować, że napad już się wydarzył,
  2. Wrócić natychmiast do regularnych posiłków bez głodzenia się.
  3. Potraktować sytuację jako cenne źródło informacji o wyzwalaczach emocjonalnych.

Dzięki temu każdy kolejny napad może czegoś wartościowego nauczyć o mechanizmach, które go wywołały.

Podsumowanie – gdzie leży największy błąd?

Większość osób bezskutecznie próbuje walczyć z samym jedzeniem. Tymczasem jedzenie jest zwykle tylko zewnętrznym objawem. Prawdziwy problem znajduje się znacznie głębiej – w sposobie regulowania emocji, utrwalonych nawykach i restrykcjach.

Podsumowując, napadowe objadanie nie jest oznaką słabego charakteru ani braku dyscypliny. To złożone zaburzenie, ale dobra wiadomość jest taka, że ten mechanizm można odwrócić. Im lepiej rozumiesz swoje ciało, tym łatwiej zacząć wprowadzać zmiany, które naprawdę działają.

Chcesz przerwać błędne koło objadania?

Jeżeli chcesz krok po kroku zrozumieć mechanizmy napadowego objadania i nauczyć się skutecznie je zmieniać, umów się ze mną na konsultację:

+48 608 339 469

lub sprawdź nasz dedykowany kurs:

CHCĘ PRZERWAĆ NAPADOWE OBJADANIE

O autorze: Patryk Reimisz – psycholog, psychodietetyk i neurobiolog. Specjalizuje się w kompleksowym wsparciu osób z nadwagą, otyłością oraz problemami z przejadaniem się, łącząc wiedzę z zakresu psychologii, neurobiologii i nauk o żywieniu. Autor książek oraz programów terapeutycznych pomagających w budowaniu trwałych nawyków i odzyskiwaniu równowagi metabolicznej. Więcej informacji znajdziesz na stronie patrykreimisz.pl.

Czytaj dalej:

Bibliografia

Aldao, A., Nolen-Hoeksema, S., & Schweizer, S. (2010). Emotion-regulation strategies across psychopathology: A meta-analytic review. Clinical Psychology Review, 30(2), 217–237.

Baumeister, R. F., & Heatherton, T. F. (2018). Self-regulation failure: An overview. Self-regulation research.

Hilbert, A., Petroff, D., Herpertz, S., et al. (2015). Meta-analysis of the efficacy of psychological and medical treatments for binge-eating disorder. World Psychiatry, 14(2), 154–175.

Kessler, R. C., Berglund, P. A., Chiu, W. T., et al. (2013). The prevalence and correlates of binge eating disorder in the World Health Organization World Mental Health Surveys. Biological Psychiatry, 73(9), 904–914.

Stice, E., Marti, C. N., & Durant, S. (2011). Risk factors for onset of eating disorders: Evidence of multiple distinct pathways. Journal of Abnormal Psychology, 120(4), 987–994.

Wood, W., & Neal, D. T. (2016). Healthy through habit: Changing behavior in the service of health. Annual Review of Psychology, 67, 289–314.